Renato Corsetti, la prezidanto de UEA, en la reta diskutejo de AVE (Asocio de Verduloj Esperantistaj) esprimis sian subtenon al la ĉina milita okupo de Tibeto, okazinta ekde 1949, kaj al plua ĉina regado de Tibeto. Laŭ Renato Corsetti en 1949 okazis "eksportado de socialismo", kiun li subtenas. La starpunkto de Renato Corsetti iĝis pli vaste konata, kiam "Heroldo Komunikas" publigis lian tutan retmesaĝon. Lige kun la afero Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj (IKEL) esprimis sian surpriziĝon kaj publike eldiris sian malaprobon de "ajna ideologio, ĉu dekstra ĉu maldekstra, kiu, por feliĉigi la homojn, subpremas ties fundamentajn rajtojn", kiel laŭ IKEL okazadas en Tibeto. Responde al demandoj de Libera Folio Renato Corsetti akcentis, ke li subtenas la eksporton de socialismo "en ĉiuj ĝiaj formoj".
En 1949-1950 la Ĉina Popola Respubliko invadis Tibeton kaj aneksis ĝin al sia teritorio. Tibeto fariĝis aŭtonoma regiono, oficiale regata de Dalai-Lamao kaj de Panĉen-lamao. La centra ĉina registaro de tiam zorgas pri milita defendo, eksterlandaj rilatoj, financoj kaj edukado de Tibeto. La politiko de Ĉinio koncerne Tibeton severiĝis en 1958, kiam la tibetaj aŭtonomistoj oponiĝis al la centra registaro. En 1959 Dalai-lamao rifuĝis en Barato kun 100 000 fideluloj, kaj tie estigis ekzilan registaron.
La 19-an de julio Heroldo Komunikas publikigis retmesaĝon de Renato Corsetti pri Tibeto. Komentante la situacion de Tibeto, Renato Corsetti diris interalie: "En la reala mondo, ĉiam estas iu, kiu provas eksporti ion, ĉu socialismon, ĉu kapitalismon (ĉi tiu lasta estas nomata demokratio en la televidoj). Mi mem pensas, ke estas pli bone eksporti socialismon."
Libera Folio turnis sin al Renato Corsetti por demandi, ĉu laŭ vi la faroj de Ĉinio ekde 1949 efektive estis "eksportado de socialismo".
Renato Corsetti: Certe eksportado de la tiama ĉina sistemo.
Libera Folio: Ĉu en Ĉinio en la 50-aj jaroj regis tia socialismo, kies eksportadon vi subtenas?
Renato Corsetti: Mi subtenas eksportadon de socialismo en ĉiuj ĝiaj formoj. Mi ne scias, ĉu la ĉina socialismo de la 50-aj jaroj estis pura socialismo, sed ĝi almenaŭ estis klopodo fari ion bonan por la vastaj popolaj amasoj. Se oni volas kompreni iom pli pri kio temis, sufiĉas kompari la tiaman Tibeton kun la tiamaj Butano, Nepalo kaj Barato kaj pluraj sudamerikaj respublikoj regataj de Usono pere de lokaj diktatoroj. Kaj utilas ankaŭ kompari ĉiujn indikilojn pri homa evoluo inter la nuna Tibeto kaj la cititaj landoj. Dirinte tion mi konsentas, ke en Tibeto ne ekzistas politika libereco, sed mi mem preferas la nunan staton al tiu de teokratia registaro.
Libera Folio: Kion pri la miloj kaj miloj da mortigitaj tibetanoj?
Renato Corsetti: Ili estas en la sama bedaŭrinda korbo kun la milionoj da mortigitaj homoj en la sama periodo en Suda Ameriko kaj en aliaj lokoj tra la mondo, kie Usono rekte intervenis por mortigi tiujn, kiuj nur postulis pli homajn viv-kondiĉojn. Oni ne rajtas paroli pri unu fenomeno, ne parolante pri la aliaj.Libera Folio: Ĉu necesas subteni aŭ la agojn de Usono, aŭ la agojn de Ĉinio? Ĉu ne eblas kritiki ambaŭ, kiam ili ja estas kritikindaj?
Renato Corsetti: Jes, necesas kritiki ambaŭ, kiam ili estas kritikindaj, sed ankaŭ ĉi-rilate oni kritikas selekteme. Ekzemple mi neniel povas akcepti la sincere rasisman sintenon de okcidentaj intelektuloj, kiuj ĉiam trovas la pretekston por kritiki nur la malcivilizan malokcidenton kaj fermi siajn okulojn pri la civiliza okcidento. Tiu civiliza okcidento ĝuste en ĉi tiu periodo sendis la trupojn de Etiopujo helpi banditojn en Somalujo kaj alianciĝi kun ili por detrui la (re-)ordigitan islaman Somalujon. Neniu libera ĵurnalisto en la okcidento trovis necesa komentadon pri la afero. Poste oni ne demandu sin: "Kial ili tiom malamas nin?"
István Ertl, komitatano de UEA, atentigas, ke jam en 2001 Renato Corsetti en la revuo Esperanto deklaris la ĉinan politikon "kongrua kun la idealo de la Esperanto-movado". Tial lin ĝenas pliaj "ekstremismaj eldiroj" de Renato Corsetti, kiu laŭ li ŝajnas ĉiam pli loze trakti neŭtralecon, proksimiĝante al la fino de sia prezidperiodo
- La frazo "Oni ne rajtas paroli pri unu fenomeno, ne parolante pri la aliaj", sonas kiel retorikaĵo el broŝuro de Breĵnev, komentas István Ertl.
Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj siavice, responde al demando de Libera Folio, oficiale atentigas, ke ĝuste la maldekstraj movadoj de la tuta mondo akcentas la rajton de popoloj elekti mem kaj "delonge malmaskis la ĉinan invandon de Tibeto kiel imperiisman akton", skribas Daniele Vitali nome de IKEL.
"Estas surprize, kiel la malvarm-milita mentaleco restas post la fino de la malvarma milito mem. Iuj kredas ke, ĉar Ĉinio invadis Tibeton, tion devus aprobi socialistoj kaj malaprobi konservativuloj", li skribas. Li ankaŭ atentigas, ke "tibetanoj estas malplimultigitaj en la propra lando, ilia kulturo estas persekutata kaj ili reprezentas la pli malaltan socian tavolon, dum la pli altan formas la ĉinoj".
Libera Folio aparte publikigas la tutan deklaron de IKEL.
Kálmán Kalocsay
Pli kaj pli la izolo de ekzilo
Min ĉirkaŭfermas: inter la tumulto,
Kaj tamen sola, sola, en azilo
De sentoj fremdaj al la granda multo,
Mi vivas fremde, mire, senkomprene,
Kiel de praa, senadepta kulto
La lasta pastro, kiu surpostene
Persistas, kaj en la malplena templo
L' antikvan riton gardas malserene,
Izole, rustiĝinte de kontemplo
Silenta, reve pri l' malnova brilo,
Senfrate, ekzilite el la tempo;
Aŭ kiel la krevinta sonorilo,
Kiu en la duonruina turo
Silentas, forgesinte pri l' jubilo
De himnoj en dezerto,kien spuro
De hom' ne, gvidas plu; kaj kiu psalme
Neniam vokas plu al preĝmurmuro:
Nur vent' eksvingas ĝin danĝeralarme...
1938
